OPINIE: VERKIEZINGSCOLUMN: ‘Verkiezingsuitslag’

(Aangeleverde foto)

Woensdag 18 maart was het zover: iedere stemgerechtigde in ons dorp mocht naar de stembus. Ben jij geweest? Of kwam het er niet van? Of … dacht je, zak allemaal maar in de s….t met dat circus. Want of de partijen met hun campagne overal het vertrouwen in de lokale politiek (terug) hebben weten te krijgen, is en blijft de grote vraag. Gezien de opkomst afgelopen woensdag van 61,1% lijkt het iets beter te gaan.

Voor politieke partijen en individuele kandidaat-raadsleden was het een spannende dag. Campagnevoeren is grotendeels voorbij, al vielen sommigen ook op de stemdag nog mensen ‘lastig’ met flyers, op sociale media of wat dan ook. Aan de andere kant getuigt het van volhardendheid, energie en grote overtuiging. Opvallend groot verschil met andere partijen die 1 of 2 werkbezoeken hebben gebracht aan ondernemers of een keertje op de hoek van een willekeurige straat stonden afgelopen weken en dachten … dat is wel voldoende.

Er is een regel om geen campagne te voeren binnen zoveel meter van een kieslokaal. Gelukkig hebben de partijen zich daar volgens mij netjes aan gehouden. Want als je het daarvan moet hebben, dan heb je in alle weken, maanden en zelfs jaren er een zooitje van gemaakt, zou ik denken.

En woensdagavond een avondje vol verwachting. Wachten op de verkiezingsuitslag. In de Lockhorst werd er een speciale uitslagenavond gehouden. Je kent die locatie toch wel? Dat ‘verguisde’ zalencomplex waarvan de vorige raadsmeerderheid vond dat het wel platgegooid kan worden. Best wel wrang dat gemeente Sliedrecht deze locatie de afgelopen jaren zoveel nodig heeft gehad, maar geen enkele moeite heeft om het de nek om te draaien. Je moet het maar kunnen. Maar misschien gloort er hoop, want de lokalen zijn flink sterker geworden en zij dragen wel een warm hart voor dit zalencomplex.

Coalitievorming is ondertussen al lang begonnen, beste mensen. Zelfs al voor de verkiezingsuitslag. Partijen proberen elkaar vast te houden, ongeacht wat de uitslag zal zijn. Ook al verlies je voor de zoveelste keer op rij, bij genoeg onderdanigheid en inleveren van standpunten kun je misschien weer gewoon meedoen. De lokale VVD is daar toch een voorbeeld van geweest afgelopen jaren. Steeds minder stemmen, maar toch op het pluche. Zo werkt het landelijk en dus ook lokaal. En ja, dat valt allemaal onder het woordje democratie. Het kan raar lopen als verliezers als winnaars beloond worden en winnaars geeneens echt een kans krijgen om mee te doen.

Maar goed. Ook in Sliedrecht is er al heel veel achter de schermen met elkaar gesproken, afgetast, balletjes opgegooid, etc. Heb zelf ook eens onderdeel van dat gebeuren mogen zijn. Er worden zelfs voor de verkiezingen al etentjes, afspraakjes en koffiemomenten ingepland om zaken met elkaar te bespreken, kan ik u zeggen. Dat was zoveel jaar geleden al, dus ws nu ook nog steeds.

Op zich logisch, want je voorbereiden en oriënteren kan nooit kwaad. Maar ik weet ook dat sommigen zich bij voorbaat al gewoon rijk rekenen. De kracht van de zittende macht heeft een flinke tik gehad woensdag. Verlies in stemmen voor de SGP-CU, voor het CDA en de VVD. Oftewel, afstraffing voor gevoerd beleid afgelopen jaren. 

Zoals ik wel vaker heb gezegd: soms is het goed om de politieke weegschaal een klein beetje de andere kant op te laten gaan in ons dorp. Aan de ene kant puur ter lering voor partijen dat ‘regeren’ niet altijd net zo makkelijk is als roepen langs de zijlijn. Nee roepen is leuk, maar met constructieve en haalbare oplossingen komen is van een andere orde. Maar ook voor bepaalde partijen om zich eens wat meer dienstbaarder op te stellen, zodat de zweem van hoogmoedigheid, vanzelfsprekendheid en protserigheid ver weg blijft. Soms een beetje naar links, dan een beetje naar rechts, dan een beetje progressief, conservatief, liberaal of wat dan ook. Een weegschaal die altijd dezelfde kant op staat, roest namelijk vast. Als er geen beweging in zit, gaat de flexibiliteit als eerste verloren. En als de flexibiliteit minimaal is in een coalitie en college, dan brengt dat het dorp echt niet vooruit. Hoogstens voor de schijn, maar dat noemen we dus ‘schone schijn’.

Voor nu is het afwachten welke partijen serieus om tafel gaan met elkaar. Zouden dat al de winnaars van 2026 zijn? In ons dorp is er namelijk maar 1 partij die wint: Slydregt.NU. De andere partijen leveren allemaal stemmen in. Lijkt de meest logische stap in een democratie dat deze partij dan ook leiding neemt in onderhandelingen, zou je denken. Helaas werkt het zo niet in de praktijk. Want de verliezende, doch nipt grootste partij heeft de leiding nog steeds. Natuurlijk gaan ze wel om tafel met de winnaar, al is het maar voor de bühne. Zodat er geen verwijt achteraf kan komen dat er niet met elkaar gesproken is. Maar reken maar dat er achter de schermen allang besproken is (en ws besloten) wie wel kans maakt op meedoen en wie niet. Zo is mij door een oud-collegelid (2022-2026) eens verteld: “Zolang … wethouderskandidaat is van een bepaalde partij, zullen ze niet meedoen in een coalitie. En ja … dat is dan ongeacht de verkiezingsuitslag.” Woorden die altijd in mijn gedachten zijn blijven hangen.

De grootste partij, zoals gewoonlijk SGP-CU, gaat nu wederom de leiding nemen in de onderhandelingen. Ook al hebben ze een aantal stemmen verloren. Zij kiezen een informateur en zetten hun ‘eisen’ op papier. Dan komen de andere partijen allemaal braaf praten. Handje schudden, baksie koffie drinken, misschien zelfs wel een koekje erbij en dan aftasten. De informateur gaat met het opgehaalde gebeuren terug naar de leidende partij en keuzes worden gemaakt voor verdiepende gesprekken. En ga maar zo door.

Benieuwd hoe lang het gaat duren. Ik hoop persoonlijk echt dat de samenstelling van het vorige college flink verandert Want als je krijgt wat het was, dan zal er niets veranderen. En volgens mij vragen alle uitdagingen, opdrachten en kansen een frisse en nieuwe kijk op deze zaken. De vastgeroeste weegschaal moet weer in beweging komen.

Nu zijn de verschillen tussen de grootste winnaar en de nog nipt grootste partij (16 stemmen verschil!) best wel groot op bepaalde zaken. Als voorbeeld: de een heeft het AZC en alles wat daarmee samenvalt omarmd en de ander is puur anti. Dat geldt ook voor de ingeslagen weg m.b.t. de beruchte Noord-Zuidverbinding. Gaan ze daaruit komen? Ik zet mijn geld (oké, een flesje wijn mag ook, wel rode dan) op nee, eerlijk gezegd.

Dus ws gaat de SGP-CU de spil in het geheel pleasen, smeken, leuren. Dat zijn de gele rakkers, ook al hebben ze stemmers verloren. Je weet wel, die partij die een paar jaar geleden uit de coalitie werd gegooid op minder fraaie wijze. Iets met een mes in de rug. Dus er is zeker iets goed te maken. SGP-CU met CDA en VVD, gewoon doorgaan zoals het was, is niet voldoende in zetels. De grootste samen met PRO kan wel, 11 zetels samen, dan zoeken ze nog een kleine partij erbij voor de fun. Kan me niet voorstellen dat dit dan CDA wordt, want dan hangt de gele brigade opnieuw zijn nek in de spreekwoordelijke strop. GroenLinks-PvdA heeft dan meer kans m.i., ook al zijn dat ook verliezers. Deze partij is dan wel ‘gegroeid’ in naam, maar die groei zat niet in aantal kiezers. Ook iets om dieper over na te denken voor deze partij.

Maar als de grootste partij de grote winnaar totaal negeert en weigert concessies te doen, dan kunnen de 2 lokalen ook nog zelf met elkaar aan de slag. Samen hebben ze namelijk 10 zetels. Doe daar dan een kleine partij bij en je hebt ook een werkende meerderheid. Dit is dan ook de droomcoalitie van de grote winnaar, is eens gezegd door zijn lijsttrekker. Maar of de 2 lokalen hun verschillen kunnen overbruggen (o.a. AZC) is ook dan de grote vraag. Het mooie is dan wel dat we van dat verschrikkelijke Noord-Zuid-luchtkasteel af kunnen.

Interessante materie komende weken.

De grootste partij is nu puur afhankelijk van de lokale partijen.

De grote winnaar is afhankelijk van de andere lokale partij.

De verliezende lokale partij heeft een spilfunctie.

En de rest … stilzitten, geschoren worden en afwachten. Mondje dicht en bezinning is mijn advies.

En weet je … eerlijk gezegd ben ik ook wel weer blij dat de campagnetijd voorbij is. Want het gedram op sociale media, ongevraagde nietszeggende flyers in je handen gepropt die op straat belanden, de natuur vervuilen of puur ongelezen in de blauwe container komen, de welles-nietesspelletjes over feiten en cijfers, het elkaar bekritiseren en afzeiken en ga maar zo door ben ik ook wel een beetje beu nu.

Moet zeggen dat de meeste partijen prima energie en inzet hebben gegeven deze weken. Dat belooft wat voor de komende 4 jaar, toch? Of reken ik me nu rijk en zal de energie snel weer gematigd, tam en slap worden?

Winnaar Slydregt.nu, van harte gefeliciteerd! Topprestatie, en jullie inzet heeft zeker opkomstverhogend gewerkt.  En SGP-CU, gefeliciteerd dat jullie nipt de grootste zijn gebleven. Maar ga a.u.b. serieus om tafel met elkaar. De kiezers hebben een duidelijk signaal afgegeven. Negeren is altijd een makkelijke weg, maar dat zal nooit onder de noemer democratisch kunnen vallen. En komt als een boemerang keihard terug, al is dat dan pas over 4 jaar. Neem de uitslag en recente geschiedenis van de partij Hart voor Den Haag van Richard de Mos maar even in gedachten.

Verliezers, helaas …. Sommige partijen hebben echt hun best gedaan, maar het heeft niet zo moeten zijn. Pak je verlies, leer ervan en ga aan de slag om er sterker en beter uit te komen. En de partijen die nooit echt serieus aan de slag zijn geweest deze periode … Ga je schamen en kom pas terug als je de stem van de inwoner echt verdient.

Beste lezers, dit was de laatste column over de verkiezingen en alles daaromheen. Dank voor jullie geduld, reacties en interesse. Niet-lezers, het leed is geleden, dit was mijn laatste column omtrent dit gebeuren.

Het gaat u allen goed.

Peter de Borst
verhalenverteller, spreker en woordkunstenaar bij GaafWoord

Let op! Een column bevat altijd een mening en mag prikkelen. Dit artikel staat dan ook op de pagina Opinie. Elke lezer mag een column aandragen (let op: de column is echt een column en geen ingezonden brief).