(Advertorial)
SLIEDRECHT – Bij het verpompen van alcohol en oplosmiddelen draait veiligheid niet alleen om chemische resistentie. Minstens zo belangrijk is de kans op ontsteking. In ATEX-zones kan een damp-luchtmengsel al bij een relatief lage ontstekingsenergie gevaarlijk worden.
Pneumatische membraanpompen zijn in deze context vaak een logische en technisch sterke keuze, omdat ze zonder elektrische aandrijving kunnen werken en daardoor een belangrijk ontstekingsrisico wegnemen. (Aangeleverde foto)
Daarom loont het om naar het pompprincipe zelf te kijken.
Waarom stellen ATEX-zones strengere eisen?
ATEX-zones zijn gebieden waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan door brandbare gassen, dampen of nevels. Alcohol en veel oplosmiddelen vallen precies in die categorie. Denk aan ethanol, isopropanol, aceton of tolueen. Deze media verdampen snel en vormen samen met lucht een mengsel dat gemakkelijk ontstoken kan worden door een vonk, heet oppervlak of elektrostatische ontlading. Daarom behoort niet alleen de installatie, maar ook de pomp afgestemd te zijn op het risico. Let daarbij op drie punten:
- Ontstekingsbronnen: elektrische componenten, wrijving, oververhitting en statische elektriciteit kunnen voldoende zijn om dampen te laten ontbranden
- Procescondities: temperatuur, druk, viscositeit en debiet beïnvloeden zowel de veiligheid als de betrouwbaarheid van de pomp
- Materiaalkeuze: behuizing, membranen en afdichtingen moeten chemisch compatibel zijn met het medium en geschikt zijn voor de zone classificatie
Een pomp die in een normale industriële omgeving goed presteert, is dus niet automatisch geschikt voor ATEX-zones.
Hoe beperken pneumatische membraanpompen het explosierisico?
De grote kracht van pneumatische membraanpompen zit in hun aandrijving. Ze werken op perslucht en hebben geen elektromotor nodig in het pompdeel. Daardoor vervalt een klassieke bron van vonk vorming en lokale opwarming. Dat maakt ze bijzonder geschikt voor toepasbaarheid waar brandbare dampen aanwezig zijn. Daarnaast hebben membraanpompen nog een aantal eigenschappen die de veiligheid verder verhogen. Ze zijn zelfaanzuigend, kunnen drooglopen zonder directe schade in veel configuraties en draaien met een relatief lage schuifsnelheid. Dat is relevant bij vluchtige of gevoelige media, omdat je ongewenste procesverstoringen beperkt. Ook de constructie helpt. Bij een goed gekozen uitvoering kun je werken met geleidende of antistatische materialen, zodat elektrostatische lading gecontroleerd afgevoerd wordt. In ATEX-toepassingen is dat geen detail, maar een basisvoorwaarde. Wie verschillende uitvoeringen wil vergelijken, vindt hier online een praktisch overzicht.
Waarom past dit pompprincipe goed bij alcohol en oplosmiddelen?
Alcohol en oplosmiddelen stellen specifieke eisen aan de pomp. Ze zijn vaak dun, vloeibaar, vluchtig en soms agressief voor standaard elastomeren of metalen. Pneumatische membraanpompen kunnen hier goed op worden afgestemd, zolang de materialen (zoals membranen) correct gekozen worden. Belangrijke voordelen in deze toepassing zijn:
- Lekkage beperking: er zijn geen mechanische asafdichtingen zoals bij veel roterende pompen, wat het risico op emissie verlaagt
- Geschiktheid voor lage viscositeit: dunne media zoals ethanol of methanol laten zich stabiel verpompen
- Flexibele materiaalkeuze: PTFE, PE, roestvast staal of geleidende kunststoffen maken een passende configuratie mogelijk
- Veilige bedrijfsvoering bij variabele belasting: de pomp kan eenvoudig gesmoord of gestopt worden zonder complexe frequentieregeling
Voor operators en technici betekent dit minder kans op ongecontroleerde lekkage, eenvoudiger procesbeheersing en een lager risico op incidenten door foutieve bedrijfsomstandigheden.
Wat zijn de operationele voordelen in de praktijk?
Veiligheid is doorslaggevend, maar de operationele kant telt net zo goed mee. In productieomgevingen waar tanks worden geleegd, IBC’s worden overgepompt of oplosmiddelen naar doseerpunten gaan, moet een pomp niet alleen veilig zijn, maar ook praktisch inzetbaar. Pneumatische membraanpompen scoren hier sterk omdat ze compact zijn en relatief eenvoudig in bestaande installaties passen. Ze kunnen tijdelijk mobiel worden ingezet, bijvoorbeeld bij reinigingswerk, batchwissels of nood toepassingen. Bovendien is het debiet goed regelbaar via de luchttoevoer. Dat maakt nauwkeurig werken eenvoudiger zonder ingewikkelde elektrische besturing in de gevarenzone. Een ander voordeel is het onderhoud. De opbouw is overzichtelijk en slijtagedelen zijn doorgaans goed en makkelijk uitwisselbaar. Dat verkort stilstand, mits je preventief onderhoud plant en geschikte onderdelen gebruikt. Vooral in ATEX-zones is voorspelbaarheid belangrijk: een stabiele pomp is veiliger dan een installatie die regelmatig om noodreparaties vraagt.
Waar moet je bij de selectie en installatie op letten?
Niet elke pneumatische pomp is automatisch ATEX-geschikt. De juiste keuze hangt af van de zone-indeling, het medium en de procesomstandigheden. Controleer daarom altijd de documentatie en certificering van de pomp en de gebruikte materialen. Zorg in elk geval voor:
- Correcte aarding: om statische lading veilig af te voeren
- Juiste materiaal combinatie: afgestemd op alcohol of oplosmiddel én op de ATEX-eisen
- Geschikte persluchtkwaliteit: vervuilde of vochtige perslucht kan storingen veroorzaken
- Beperking van drukpieken: om membranen en appendages te beschermen
- Duidelijke onderhoudsprocedures: vooral bij intensief gebruik of wisselende chemicaliën
Wie alcoholen en oplosmiddelen veilig wil verpompen in ATEX-zones, kiest daarom vaak voor pneumatische membraanpompen: ze verminderen ontstekingsbronnen, beperken lekkage risico’s en combineren dat met robuuste, praktisch inzetbare bedrijfszekerheid.