‘Informatiebeveiligingsbeleid Drechtsteden 2025–2029 stelt bescherming van gemeentelijke gegevens centraal’

(Advertorial)
SLIEDRECHT – Wat gebeurt er als inwoners van Sliedrecht plotseling geen toegang meer hebben tot gemeentelijke documenten of digitale diensten? Die vraag krijgt meer aandacht nu gemeenten steeds afhankelijker worden van gezamenlijke informatiesystemen en externe softwareleveranciers. 

Met het Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid Drechtsteden 2025–2029 hebben zeven gemeenten en drie regionale organisaties afspraken gemaakt over de bescherming van gegevens, de controle op leveranciers en de continuïteit van dienstverlening. Het beleid geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2025 en stelt strengere eisen aan de manier waarop organisaties digitale risico’s beheren. (Stockfoto)

Voor Sliedrecht gaat het daarbij niet alleen om interne computersystemen, maar ook om persoonsgegevens, online gemeentelijke diensten en de betrouwbaarheid van informatie die inwoners dagelijks gebruiken.

Ook inwoners van Sliedrecht hebben een rol bij digitale veiligheid
Het regionale beleid richt zich voornamelijk op de beveiliging van gemeentelijke systemen, maar houdt ook rekening met inwoners, bezoekers en andere gebruikers van digitale diensten. Gemeenten verwerken persoonsgegevens via verschillende online kanalen. Daarom is het belangrijk dat inwoners zorgvuldig omgaan met de informatie die zij zelf verstrekken. Dat begint bij het controleren van afzenders van gemeentelijke berichten. Persoonlijke gegevens horen niet zomaar via e-mail of WhatsApp te worden gedeeld. Bij openbare wifi-netwerken is extra voorzichtigheid nodig, vooral wanneer onbekend is wie het netwerk beheert. Ook wachtwoorden verdienen aandacht. Het Nationaal Cyber Security Centrum adviseert unieke, sterke wachtwoorden en tweestapsverificatie. Wachtwoorden hoeven niet standaard periodiek te worden gewijzigd, maar wel bij vermoedens van misbruik. Een wachtwoordmanager kan helpen om voor verschillende accounts afzonderlijke wachtwoorden te maken en veilig te bewaren. Zo kunnen inwoners hun eigen accounts beter beschermen. Die persoonlijke voorzorgsmaatregelen sluiten aan bij het bredere doel van het regionale beleid: voorkomen dat digitale incidenten leiden tot ongeoorloofde toegang tot informatie.

Zeven gemeenten en drie regionale organisaties werken volgens dezelfde afspraken
Sliedrecht voert het informatiebeveiligingsbeleid niet zelfstandig uit. De afspraken gelden eveneens voor Alblasserdam, Dordrecht, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht en Zwijndrecht. Daarnaast nemen drie gemeenschappelijke regelingen deel: Dienst Gezondheid & Jeugd, GR Sociaal, waaronder Sociale Dienst Drechtsteden, en Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. Deze samenwerking betekent dat organisaties dezelfde uitgangspunten hanteren bij het beschermen van gegevens. Dat is relevant wanneer gemeentelijke diensten gebruikmaken van gedeelde systemen of wanneer informatie tussen verschillende overheidsinstanties wordt uitgewisseld. Het beleid is gebaseerd op NEN-ISO/IEC 27001:2017, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en de tien informatiebeveiligingsprincipes van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Een ander onderdeel is het Information Security Management System (ISMS). Daarmee kunnen organisaties beveiligingsrisico’s systematisch vastleggen, beoordelen en opvolgen. Voor Sliedrecht betekent dit dat informatiebeveiliging onderdeel wordt van een regionale aanpak met gezamenlijke normen. De verantwoordelijkheid voor een veilige uitvoering blijft echter ook bij de afzonderlijke organisaties liggen. Regionale afspraken nemen lokale controle en bestuurlijke verantwoording niet weg.

Tekst gaat verder onder stockfoto.

Jaarlijkse beveiligingsplannen moeten digitale risico’s eerder zichtbaar maken
Het beleid vertaalt algemene beveiligingsdoelen naar concrete werkzaamheden. Daarbij wordt het zogenoemde Three Lines Model gebruikt. Operationele afdelingen zijn verantwoordelijk voor de risico’s binnen hun werkzaamheden. De Chief Information Security Officer (CISO) en andere beveiligingsfunctionarissen houden toezicht op de naleving van afspraken, terwijl onafhankelijke controles beoordelen of maatregelen daadwerkelijk werken. De regionale samenwerking moet jaarlijks een Informatiebeveiligingsplan Drechtsteden opstellen. Daarin worden beveiligingsproblemen, noodzakelijke verbeteringen en actuele risico’s opgenomen. Zo kunnen organisaties hun aanpak aanpassen wanneer nieuwe kwetsbaarheden worden ontdekt. Ook bij de invoering van nieuwe digitale systemen gelden controleverplichtingen. Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) brengt mogelijke privacyrisico’s in kaart. Daarnaast wordt met beveiligingsniveaus, waaronder BBN 2, bepaald welke bescherming passend is. Voor inwoners van Sliedrecht is vooral de praktische uitvoering van belang. Wanneer gemeenten vooraf onderzoeken welke gegevens een systeem verwerkt en wie toegang krijgt, kunnen privacyproblemen eerder worden vastgesteld. Jaarlijkse plannen moeten vervolgens duidelijk maken welke verbeteringen nog nodig zijn.

Externe softwareleveranciers krijgen een grotere plaats in de beveiligingsaanpak
Gemeentelijke informatiebeveiliging stopt niet bij de eigen organisatie. Digitale dienstverlening is vaak afhankelijk van externe leveranciers die software ontwikkelen, systemen onderhouden of gegevens verwerken. Daardoor kunnen kwetsbaarheden bij één leverancier gevolgen hebben voor meerdere gemeenten. Dat risico werd zichtbaar toen gemeentelijke websites met raadsinformatie uit voorzorg offline werden gehaald vanwege beveiligingszorgen rond softwareleverancier Notubiz. Ook Sliedrecht werd hierdoor geraakt. De situatie liet zien hoe afhankelijk de beschikbaarheid van openbare informatie kan zijn van systemen buiten het gemeentehuis. Het regionale beleid besteedt daarom aandacht aan leverancierscontrole en de beveiliging van digitale toeleveringsketens. Ook de Europese NIS2-richtlijn en de Nederlandse Cyberbeveiligingswet spelen hierbij een rol, afhankelijk van de wettelijke verplichtingen die voor organisaties gelden. Gemeenten moeten kunnen beoordelen welke partijen toegang hebben tot hun systemen, welke beveiligingsafspraken zijn gemaakt en hoe incidenten worden afgehandeld. Voor Sliedrecht gaat het daarmee niet uitsluitend om het voorkomen van datalekken. Ook de beschikbaarheid van raadsstukken, bestuurlijke informatie en andere digitale diensten hangt samen met de beveiliging van externe systemen.

Richting 2029 ligt de nadruk op nieuwe normen en betrouwbare dienstverlening
De periode tot en met 2029 staat in het teken van verdere invoering van beveiligingsmaatregelen. Een belangrijk onderdeel is de overgang naar BIO 2.0, de vernieuwde Baseline Informatiebeveiliging Overheid. Deze moet een vaste plaats krijgen binnen de dagelijkse werkzaamheden van de deelnemende organisaties. Daarnaast willen de Drechtsteden hun ISMS verder ontwikkelen. Beveiligingsrisico’s moeten niet alleen na incidenten worden onderzocht, maar ook vooraf worden beoordeeld via jaarlijkse plannen, controles en gerichte verbetermaatregelen. Een ander aandachtspunt is de continuïteit van gemeentelijke dienstverlening. Bij een cyberaanval of technische storing moeten organisaties kunnen bepalen welke diensten voorrang krijgen en hoe onderbrekingen zoveel mogelijk worden beperkt. Het Three Lines Model moet daarbij zorgen voor een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en controleerbare resultaten.